گربه ها حیواناتی بسیار تمیز و وسواسی هستند و بخش قابل توجهی از زمان بیداری شان را صرف نظافت شخصی می کنند. آن ها نه تنها پاها و بدن خود را تمیز می کنند، بلکه به طور طبیعی ناحیه تناسلی خود را نیز لیس می زنند تا آلودگی ها، ترشحات و ذرات باقی مانده را پاک کنند.

طبق گفته دکتر نیکولاس دودمن (Dr. Nicholas Dodman)، متخصص رفتارشناسی حیوانات در دانشکده دامپزشکی دانشگاه تافتس، گربه ها تقریباً بین ۸ تا ۱۵ درصد از زمان بیداری خود را به لیس زدن بدنشان اختصاص می دهند. این رفتار نگهداری (Grooming)  علاوه بر اینکه نوعی نظافت است، می توان گفت به عنوان یک نشانه سلامت جسمی و روانی گربه نیز عمل می کند.

اما اگر گربه به صورت غیرعادی زیاد خود را لیس بزند، به آن Overgrooming گفته می شود که می تواند نشانه ای از اختلالات رفتاری، بیماری های انگلی یا آلرژی های مختلف باشد. از طرف دیگر، کاهش نظافت (Undergrooming) نیز می تواند به ما نشان دهد که حال گربه خوب نیست و ممکن است نشانه ای اولیه از یک بیماری داخلی یا سیستمیک باشد.

در حالی که مقداری لیس زدن ناحیه تناسلی طبیعی است، اگر این رفتار بیش ازحد یا مکرر باشد، می تواند نشانه یک مشکل پزشکی باشد. به خاطر نزدیکی ناحیه مقعد و تناسلی در بدن گربه، خیلی از صاحبان حیوانات به سختی می توانند تشخیص دهند که دقیقاً کدام ناحیه در حال لیس زده شدن است.

اگر گربه ناحیه مقعدی را لیس می زند، ممکن است به خاطر وجود انگل ها یا مشکل در غدد مقعدی باشد. اگر نزدیک ناحیه تناسلی لیس زده شود، ممکن است به دلیل درد، زخم حاصل از گازگرفتگی، کک، عفونت های پوستی یا مشکلات دیگر باشد.

دلایل احتمالی لیس زدن بیش ازحد ناحیه تناسلی در گربه ها

لیس زدن مکرر ناحیه تناسلی در گربه ها می تواند ناشی از درد، التهاب، مشکلات در دستگاه ادراری یا تناسلی، و وجود ترشحات غیرطبیعی باشد.

وجود ترشحات تناسلی اغلب نشان دهنده یک مشکل زمینه ای است که می تواند از یک ناراحتی خفیف و نسبتاً بی خطر تا یک بیماری شدید و حتی تهدید کننده  زندگی متغیر باشد. علت ترشحات می تواند بسته به جنسیت گربه (نر یا ماده) متفاوت باشد:

در گربه های نر:

• ترشح غیرعادی از پوشش آلت تناسلی (prepuce) می تواند موجب لیس زدن زیاد شود.
• این ترشحات ممکن است شامل خون، ادرار یا چرک باشند.
• در حالت طبیعی، گربه نر نباید ترشحی داشته باشد. با این حال، مقداری چربی زرد یا سفید مایل به زرد به نام “اسمگما” ممکن است اطراف دهانه پوشش آلت جمع شود که از نظر پزشکی اهمیت خاصی ندارد و طبیعی تلقی می شود.

در گربه های ماده:

• ترشح غیرعادی واژینال ممکن است باعث شود گربه ماده ناحیه تناسلی خود را زیاد لیس بزند.
• ترشح واژینال به هرگونه ماده ای گفته می شود که از ناحیه لابیای فرج (اندام تناسلی خارجی) خارج می شود.
• گاهی اوقات پس از زایمان (دوران پسا زایمان)، وجود ترشح واژینال طبیعی است و ممکن است تا ۶ تا ۸ هفته ادامه داشته باشد.

برخی از بیماری ها یا شرایطی که می توانند منجر به لیس زدن بیش ازحد ناحیه تناسلی شوند، عبارت اند از:

1- آبسه ها (Abscesses)

آبسه ها در گربه ها اغلب در اثر گازگرفتگی سایر گربه ها به وجود می آیند. این آبسه ها معمولاً در پشت بدن، نزدیکی پایه دم، روی لگن یا نزدیک ناحیه تناسلی شکل می گیرند.

2- مشکلات غدد مقعدی (Anal gland problems)

غدد مقعدی به اندازه نخود بوده و در دو طرف مقعد قرار دارند. وظیفه شان علامت گذاری قلمرو است، اما ممکن است مسدود یا عفونی شوند. علائم رایج عبارت اند از:

• بوی بد
• تورم نزدیک مقعد یا زیر آن
• درد و تلاش برای لیس زدن آن ناحیه

3- سنگ های مثانه (Bladder stones)

همچنین به نام اوریولیتیازیس (urolithiasis) شناخته می شوند. این سنگ ها می توانند در مثانه، کلیه یا حالب تشکیل شوند. هنگام تلاش برای خروج، ممکن است گیر کنند و درد شدیدی ایجاد کنند. همین درد یا عفونت های ثانویه باعث لیس زدن زیاد ناحیه تناسلی می شود.

4- درماتیت یا التهاب پوست (Dermatitis)

التهاب یا عفونت های پوستی می توانند باعث زخم های پوستی در هر ناحیه از بدن از جمله اطراف ناحیه تناسلی شوند.

5- اختلالات پوشش آلت (Disorders affecting the prepuce)

در گربه های نر، مشکلاتی مانند:

• سرطان (نئوپلازی)
• ضربه یا جراحت
• وجود جسم خارجی یا التهاب آلت/پوشش آلت (بالانوپوستیت) می توانند منجر به لیس زدن ناحیه تناسلی شوند.

6- سیستیت ایدیوپاتیک گربه سانان (Feline Idiopathic Cystitis – FIC)

حدود ۱٪ از گربه ها به این بیماری مبتلا می شوند. به آن FLUTD ،FUS یا PBS هم می گویند. این اختلال باعث التهاب دستگاه ادراری تحتانی می شود و می تواند با تجمع کریستال ها و ترشحات دردناک همراه باشد که گاهی منجر به انسداد مجرای ادراری می گردد.

7- انسداد ادراری در گربه (Feline Urinary Obstruction)

یک وضعیت بسیار خطرناک و تهدید کننده حیات است. اغلب در مجرای ادرار گربه نر ایجاد می شود. بدون درمان، بیشتر گربه ها ظرف ۷۲ ساعت می میرند. این یکی از شایع ترین و جدی ترین دلایل لیس زدن زیاد ناحیه تناسلی است. علت می تواند سنگ، یا ناشی از FIC باشد.

8- بیش ازحد نظافت کردن (Overgrooming)

ممکن است گربه ها به دلایل رفتاری یا اضطراب به صورت وسواس گونه خود را لیس بزنند.

9- خارش (Pruritus)

اصطلاح پزشکی برای احساس خارش است که ممکن است در هر نقطه ای از بدن به دلایل مختلف ایجاد شود. شایع ترین علت ها:

• حساسیت پوست،
• کک ها

10- عفونت رحم یا پیومتر (Pyometra)

این عفونت خطرناک رحم باعث درد و ترشح چرکی از واژن می شود و نیازمند جراحی فوری است.

11- باقی ماندن جفت در رحم (Retained Placenta)

اگرچه نادر است، اما باقی ماندن جفت در رحم پس از زایمان می تواند منجر به درد، ناراحتی و ترشح شود.

12- بی اختیاری ادرار (Urinary Incontinence)

ناتوانی در کنترل ادرار که ممکن است به دلیل نقص مادرزادی در حالب یا ضعف عضله کنترل کننده خروج ادرار (اسفنکتر) باشد. این حالت می تواند موجب ترشح مداوم و لیس زدن زیاد شود.

13- عفونت دستگاه ادراری (Urinary Tract Infections)

این عفونت ها که به آن ها سیستیت هم گفته می شود، باعث التهاب، ترشح و احساس نیاز به لیسیدن ناحیه می شوند.

14- تومورهای دستگاه ادراری (Urinary Tract Tumors)

تومورها می توانند در مثانه، حالب یا مجرای ادراری ایجاد شوند. علائم شامل:

• عفونت های مکرر
• وجود خون در ادرار
• فشار هنگام ادرار
• تکرر ادرار

15- سرطان واژن (Vaginal Neoplasia)

اگرچه نادر است، اما سرطان واژن در گربه ها می تواند باعث لیس زدن زیاد ناحیه تناسلی شود.

16- واژینیت (Vaginitis)

التهاب واژن معمولاً در گربه های ماده کمتر از یک سال دیده می شود و ممکن است پس از اولین فحل (heat cycle) به طور طبیعی برطرف شود.

اگر متوجه شدید گربه تان ناحیه تناسلی را زیاد لیس می زند، این رفتار را نباید نادیده گرفت. تشخیص دقیق علت نیازمند معاینه دامپزشکی است، زیرا بعضی از این مشکلات می توانند به سرعت وخیم شوند یا جان حیوان را تهدید کنند.

علائمی که هنگام بروز بایستی مراقب آن ها باشیم؟

اگر گربه تان یکی یا چند مورد از علائم زیر را نشان دهد، احتمال وجود یک مشکل پزشکی جدی وجود دارد:

• لیس زدن بیش ازحد ناحیه تناسلی یا اطراف آن
• لکه گذاری (خون یا ترشح) روی رختخواب، فرش یا هر سطحی که گربه روی آن می نشیند
• خروج ترشح از ناحیه تناسلی
• تورم ناحیه تناسلی، شامل آلت یا فرج (در نر و ماده)
• رفتار کشیدن باسن روی زمین (Scooting) که ممکن است نشانه مشکل در غدد مقعدی یا خارش ناحیه باشد
• رفتارهای غیرعادی در ادرار کردن، مانند:
  • فشار آوردن زیاد در خاک گربه
  • ادرارهای کم حجم و مکرر
  • ادرار کردن خارج از جعبه خاک
• عفونت های انگلی، مانند کک، کرم ها یا انگل های پوستی
• تورم یا التهاب ناحیه پوشش آلت (prepuce) یا واژن (vulva)
• علائم سیستمیک یا عمومی بیماری، مثل:
  • بی حالی یا کم تحرکی
  • تب
  • بی اشتهایی
  • استفراغ
  • اسهال

اگر هر یک از این علائم را در گربه خود مشاهده کردید، سریعاً با دامپزشک مشورت کنید. تشخیص زودهنگام و درمان به موقع می تواند از پیشرفت بیماری و بروز خطرات جدی برای سلامتی گربه جلوگیری کند.

تشخیص لیس زدن غیرطبیعی ناحیه تناسلی در گربه ها

برای تشخیص دقیق علت این رفتار، دامپزشک باید معاینه کامل بدنی انجام دهد، به ویژه معاینه دقیق ناحیه تناسلی و لمس شکم (پالپاسیون شکمی) برای بررسی اندام های داخلی.

آزمایش هایی که ممکن است پیشنهاد شوند:

• CBC (شمارش کامل سلول های خونی)، پروفایل بیوشیمیایی خون و آزمایش ادرار (Urinalysis): در اغلب موارد ممکن است نتایج طبیعی باشند، اما گاهی نشانه هایی از عفونت یا التهاب در این آزمایش ها دیده می شود.
• کشت باکتری ادرار (Urine Culture): برای بررسی وجود عفونت دستگاه ادراری و شناسایی باکتری مسئول عفونت.
• تست حساسیت آنتی بیوتیکی (Sensitivity Testing): برای تعیین اینکه کدام آنتی بیوتیک مؤثرتر است.
• سیتولوژی (Cytology): بررسی سلول های موجود در ترشحات برای تشخیص التهاب، عفونت یا سرطان.
• رادیوگرافی شکمی (X-ray): برای بررسی وجود:
  • سنگ مثانه
  • عفونت رحم (پیومتر)
  • تومورها
  • باقی ماندن جنین در رحم گربه ماده
  • مشکلات پروستات در گربه نر
• سونوگرافی شکم: برای بررسی دقیق تر دستگاه ادراری و تناسلی.
• پروفایل انعقادی خون (Coagulation Profile): در صورت مشاهده ترشحات خونی یا شک به مشکلات انعقاد خون.

درمان لیس زدن بیش از حد ناحیه تناسلی در گربه ها

نوع درمان دقیقاً به علت اصلی بروز علائم بستگی دارد. بسته به تشخیص، اقدامات درمانی زیر ممکن است انجام شود:

• درمان آبسه ها: شامل تخلیه، آنتی بیوتیک و داروهای ضد درد.
• تخلیه غدد مقعدی یا درمان عفونت آن ها در صورت انسداد یا التهاب.
• استفاده از آنتی بیوتیک ها در مواردی مانند:
  • درماتیت (التهاب پوست)
  • واژینیت (عفونت واژن)
  • عفونت دستگاه ادراری
• استفاده از سوند ادراری (Catheterization): برای گربه هایی که دچار انسداد مجرای ادرار شده اند.
• جراحی مثانه (Cystotomy) یا رژیم درمانی غذایی: برای درمان سنگ مثانه.
• عمل عقیم سازی (Ovariohysterectomy): در صورت عفونت رحم (پیومتر) یا باقی ماندن جنین در رحم.
• جراحی برای برداشتن توده ها (تومورها).
• درمان با تزریق مایعات (Fluid Therapy): برای جبران کم آبی بدن همراه با مصرف داروهای ضدالتهاب، ضددرد و سایر درمان ها بسته به علائم بالینی.

مراقبت های خانگی برای گربه هایی با مشکل لیس زدن ناحیه تناسلی

داروها را طبق تجویز دامپزشک مصرف کنید

همه ی داروهایی که دامپزشک تجویز کرده است (اعم از آنتی بیوتیک، داروی ضد التهاب یا مسکن) را به موقع و کامل به گربه بدهید، حتی اگر علائم بهبود یافته باشند.

گربه را به خوردن و نوشیدن تشویق کنید

تغذیه و هیدراته بودن بدن نقش کلیدی در بهبودی دارد. اگر گربه تان بی اشتهاست، با مشورت دامپزشک از غذاهای مرطوب، گرم شده یا دلخواه استفاده کنید.

در صورت نیاز از قلاده الیزابت (E-collar) استفاده کنید

اگر دامپزشک توصیه کرده، برای جلوگیری از لیس زدن ناحیه آسیب دیده از قلاده گردنی الیزابت استفاده کنید. این کار از تحریک بیشتر و عفونت ثانویه جلوگیری می کند.

جعبه خاک تمیز و مناسب فراهم کنید

• از خاک بدون بو و قابل جمع آوری استفاده کنید.
• تعداد جعبه های خاک: تعداد گربه ها + یک (مثلاً برای دو گربه، سه جعبه خاک لازم است).
• جعبه را روزانه تمیز کنید تا گربه برای استفاده از آن دلسرد نشود.

رفتار ادراری گربه را با دقت زیر نظر بگیرید

اگر متوجه شدید که گربه:

• هنگام ادرار فشار می آورد
• ادرار کم و مکرر دارد
• هنگام استفاده از جعبه خاک ناله می کند یا میو میو می زند

این ها علائم اورژانسی هستند و ممکن است نشان دهنده انسداد یا التهاب شدید مجاری ادراری باشند. در چنین مواردی، فوراً با دامپزشک یا مرکز اورژانس دامپزشکی تماس بگیرید. اگر علائم بهبود نیافت یا بدتر شد، فوراً مراجعه کنید.

در صورتی که:

• اشتهای گربه کم شده
• استفراغ یا اسهال دارد
• بی حال و کم تحرک است
• یا علائم اصلی بهبود نیافته یا شدیدتر شده اند، باید سریعاً دوباره معاینه شود.

مراقبت صحیح در خانه می تواند به طور چشمگیری به روند درمان کمک کند. اما عدم بهبودی یا علائم جدید، زنگ خطری جدی هستند که نیاز به بررسی فوری دامپزشکی دارند.

ممکن است گربه ها به دلایل رفتاری یا اضطراب به صورت وسواس گونه خود را لیس بزنند. این رفتار ممکن است شامل لیس زدن بدن خود یا حتی انسان ها باشد. اگر گربه تان شما را زیاد لیس می زند، دلایل احساسی و غریزی خاصی در کار است. مقاله لیس زدن انسان توسط گربه به بررسی این موضوع می پردازد.

سوالات متداول

آیا لیسیدن ناحیه تناسلی توسط گربه نشان دهنده درد است؟

اگر با میوهای بلند، بی قراری یا بی اشتها شدن همراه باشد، ممکن است نشانه درد یا التهاب باشد.

آیا گربه های عقیم شده نیز این رفتار را دارند؟

بله، اما معمولاً فقط به قصد نظافت و کمتر از گربه های عقیم نشده.

آیا این رفتار می تواند نشانه ای از انگل یا بیماری پوستی باشد؟

بله، به ویژه اگر ناحیه دچار زخم، ترشح یا التهاب باشد. مراجعه به دامپزشک توصیه می شود.