دلیل تشنج سگ چیست؟ هنگام تشنج چکار کنیم؟

تشنج در سگ ها چیست؟

تشنج در سگ ها زمانی رخ می دهد که در مغز، ناگهان یک موج شدید و غیرقابل کنترل از فعالیت الکتریکی ایجاد شود. شدت تشنج و علائمی که همراه آن ظاهر می شود بستگی به ناحیه ای از مغز دارد که تحت تأثیر قرار گرفته است.

اگر سگ دچار تشنج شود، ممکن است یک اورژانس پزشکی باشد و باید سریعاً به دامپزشک مراجعه کرد. در صورتی که تشنج درمان نشود، ممکن است به مرور شدیدتر شود و در نهایت به آسیب دائمی عصبی یا حتی مرگ منجر شود.

با این حال، بسیاری از سگ هایی که دچار تشنج هستند، در صورت دریافت مراقبت های مناسب می توانند زندگی طولانی و شادی داشته باشند.

نکته مهم این است که گاهی چیزی که به نظر تشنج می رسد، ممکن است اصلاً تشنج نباشد. لرزش عضلات یا حتی لرزیدن بدن سگ ممکن است با تشنج اشتباه گرفته شود، چون همه این موارد شامل حرکات غیرارادی عضلات هستند. همچنین برخی صاحبان حیوانات خانگی فعالیت های خواب دیدن سگ را با تشنج اشتباه می گیرند.

بررسی وضعیت هوشیاری سگ در برخی مواقع (نه همیشه) می تواند به تشخیص تفاوت میان تشنج، لرزش عضلانی یا لرزیدن ناشی از سرما یا اضطراب کمک کند.

زمانی که سگ دچار لرزش عضلانی یا لرز می شود، معمولاً کاملاً نسبت به محیط اطراف خود آگاه است و واکنش نشان می دهد. اما در بیشتر انواع تشنج، سطح هوشیاری سگ دچار اختلال می شود؛ یعنی ممکن است سگ بیهوش شود یا در حالتی باشد که انگار کاملاً در این دنیا نیست یا شرایطی بین این دو حالت داشته باشد.

تشنج در سگ ها در اثر افزایش ناگهانی و کنترل نشده فعالیت الکتریکی در مغز ایجاد می شود. با این حال، برخی انواع تشنج بر هوشیاری سگ تأثیری نمی گذارند که همین موضوع تشخیص آن ها را دشوار می سازد.

اگر امکان دارد، در هنگام بروز حمله، از سگ خود فیلم بگیرید و آن را به دامپزشک نشان دهید. این کار می تواند در تشخیص دقیق وضعیت سگ شما بسیار مؤثر باشد. دیدن اینکه سگ تان دچار لرزش یا تشنج شده، می تواند بسیار ترسناک باشد و احتمالاً در لحظه ندانید چه کاری برای کمک باید انجام دهید.

انواع تشنج در سگ ها

دو نوع اصلی تشنج در سگ ها وجود دارد:

1. تشنج های عمومی (Generalized Seizures)
2. تشنج های جزئی یا موضعی (Partial/Focal Seizures)

1-تشنج های عمومی (Grand Mal)

وقتی بیشتر بخش های مغز سگ تحت تأثیر فعالیت الکتریکی غیرطبیعی قرار می گیرند، سگ دچار تشنج عمومی می شود. در این حالت، تمام بدن سگ دچار حرکات شدید و غیرقابل کنترل می شود.
این همان نوعی از تشنج است که اغلب مردم به آن فکر می کنند، زمانی که واژه تشنج را می شنوند.

2- تشنج های جزئی یا موضعی (Partial/Focal Seizures)

برخلاف تشنج های عمومی، در تشنج های موضعی، فقط یک بخش یا چند بخش محدود از مغز دچار فعالیت غیرطبیعی می شوند. سگ هایی که این نوع تشنج را تجربه می کنند، معمولاً حرکات غیرعادی و محدود به یک قسمت خاص از بدن خود دارند.
برای مثال:

• فقط یک پا ممکن است به طور مکرر حرکت یا پرش داشته باشد
• ممکن است لب های خود را لیس بزنند
• یا حرکاتی شبیه گاز گرفتن هوا یا دنبال کردن چیزی خیالی (fly biting) نشان دهند.

اگر در این نوع تشنج تغییری در سطح هوشیاری سگ مشاهده نشود، ممکن است از اصطلاحات زیر استفاده شود:

• تشنج موضعی (Focal Seizure)
• تشنج حرکتی جزئی (Partial Motor Seizure)

اما اگر همراه با تغییر در آگاهی یا رفتار باشد، معمولاً با عنوان های زیر شناخته می شود:

• تشنج پیچیده جزئی (Complex Partial Seizure)
• یا تشنج روان حرکتی (Psychomotor Seizure)

علائم تشنج در سگ ها

در تشنج های عمومی (Generalized)، علائم بسته به مرحله ای که سگ در آن قرار دارد متفاوت است. این نوع تشنج ها معمولاً شامل سه مرحله هستند:

1- مرحله پیش از تشنج (Pre-ictal Phase) یا اورا (Aura)

پیش از شروع تشنج، بسیاری از سگ ها علائمی را تجربه می کنند که به آن اورا گفته می شود. انسان ها نیز قبل از تشنج، گاهی احساسات غیرعادی مثل دیدن نورهای عجیب، بوی های خاص یا احساسات بدنی متفاوت را گزارش می کنند.
در سگ ها، این مرحله با علائم زیر همراه است:

• بی قراری و اضطراب
• رفتارهای غیرمعمول
• خیره شدن به فضا بدون واکنش

2- مرحله تشنج (Ictal Phase)

این همان مرحله ای است که تشنج واقعی رخ می دهد. بیشتر سگ ها در این مرحله دچار تشنج تونیک-کلونیک (grand mal) می شوند، که با علائم زیر مشخص است:

• عدم آگاهی نسبت به محیط اطراف
• افتادن روی زمین و سفت شدن عضلات
• حرکت کردن پاها به صورت پدال زدن (مثل شنا کردن)
• گاز گرفتن در هوا
• ادرار یا مدفوع غیرارادی

3- مرحله پس از تشنج (Post-ictal Phase)

پس از پایان تشنج، سگ وارد فاز پس از تشنج می شود. در این مرحله ممکن است:

• بی حال یا خواب آلود شود
• بی قرار و ناآرام باشد
• در راه رفتن تعادل نداشته باشد
• به طور موقت بینایی خود را از دست بدهد

این مرحله می تواند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. هرچه تشنج شدیدتر یا طولانی تر باشد، فاز پس از آن نیز طولانی تر و شدیدتر خواهد بود.

سایر انواع تشنج عمومی که ممکن است مشاهده شوند:

• تشنج تونیک عمومی: سفت شدن بدن بدون حرکات پدال زدن
• تشنج کلونیک عمومی: پدال زدن بدون سفت شدن بدن
• تشنج عمومی بدون سفتی یا پدال زدن که گاهی به آن پتی مال petit mal گفته می شود: در این حالت سگ فقط برای مدتی هوشیاری خود را از دست می دهد، بدون حرکات شدید

علائم تشنج موضعی (Focal/Partial Seizures)

در این نوع تشنج، علائم معمولاً فقط در یک ناحیه از بدن دیده می شوند و شامل موارد زیر است:

• لیس زدن مکرر لب ها
• پریدن یا گاز گرفتن هوا
• حرکات مکرر یک پا مثلاً لگد زدن
• پرش یا لرزش لب، پلک، یا گوش
• تکان های مکرر و غیرعادی در صورت

در این نوع تشنج، ممکن است سطح هوشیاری تغییر کند یا نکند. سگ هایی که دچار تشنج موضعی می شوند، اغلب به جز همین لرزش ها، رفتار طبیعی دارند. در تشنج های موضعی نیز ممکن است سگ دچار فاز پیش تشنج و پس تشنج شود، اما این علائم معمولاً ملایم تر از تشنج های عمومی هستند.

در هنگام تشنج سگ چه باید کرد؟

اگر احساس کردید که سگ تان دچار تشنج شده، اولین و مهم ترین کار این است که آرامش خود را حفظ کنید که البته سخت ترین بخش ماجرا نیز هست. اغلب تشنج ها فقط یک دقیقه یا کمتر طول می کشند و به طور کلی آسیب دائمی ایجاد نمی کنند.

با این حال، در برخی شرایط تشنج می تواند خطرناک باشد. اگر موارد زیر را مشاهده کردید، بلافاصله سگ را به دامپزشک برسانید:

• تشنجی که بیش از ۵ دقیقه طول بکشد
• تشنج های پشت سر هم که سگ بین آن ها زمان کافی برای بهبودی ندارد
• بیش از دو بار تشنج در ۲۴ ساعت

در حین تشنج چه کار کنید؟

• اشیاء خطرناک را از اطراف سگ دور کنید (مثلاً لامپ یا مبلمانی که ممکن است واژگون شود)
• اجازه دهید تشنج مسیر طبیعی خود را طی کند
• اگر سگ در موقعیت خطرناکی قرار دارد (مثلاً بالای پله یا وسط خیابان)، به آرامی او را به مکان امن تری منتقل کنید

مهم:

• هیچ چیزی داخل دهان سگ نگذارید
• نه تنها ممکن است باعث خفگی شود بلکه به دلیل حرکات غیرارادی دهان، احتمال دارد دست تان را گاز بگیرد

بعد از پایان تشنج چه باید کرد؟

• سگ را در محیطی آرام و ایمن نگه دارید
• او را زیر نظر بگیرید تا زمانی که وارد فاز پس از تشنج (post-ictal phase) شده و به حالت طبیعی بازگردد
• زمانی که دوباره روی پاهایش تعادل پیدا کرد و رفتارش به حالت عادی برگشت:
  • مقداری آب به او بدهید
  • او را برای دستشویی بیرون ببرید

بهتر است برای دادن غذا کمی بیشتر صبر کنید تا کاملاً به وضعیت عادی بازگردد.

علت تشنج در سگ ها چیست؟

تشنج در سگ ها می تواند دلایل گوناگونی داشته باشد که اغلب به مشکلات جسمی یا عصبی جدی مربوط می شود. برخی از این دلایل، از انواع بیماری سگ ناشی می شوند که باید به دقت بررسی شوند.

در ادامه برخی از شایع ترین علل تشنج در سگ ها آورده شده است:

علل مرتبط با مغز و سیستم عصبی:

• عفونت یا التهاب مغز (مانند مننژیت یا انسفالیت)
• تومور یا سرطان مغز
• ضربه به سر (آسیب تروماتیک مغزی)
• هیدروسفالی (تجمع غیرعادی مایع در حفره های مغزی)

اختلالات متابولیک یا داخلی:

• افت قند خون (هیپوگلیسمی)
• بیماری های کبدی (مانند نارسایی کبد)
• کاهش سطح کلسیم خون (هیپوکلسمی)
• نارسایی کلیه
• کاهش اکسیژن خون (هیپوکسی)

مسمومیت ها و عوامل خارجی:

• مسمومیت با سرب
• مسمومیت با آفت کش ها (مانند ارگانوفسفات ها)
• مایکوتوکسین ها (سموم قارچی موجود در برخی مواد غذایی فاسد)
• مصرف بیش از حد کافئین
• قرار گرفتن در معرض مواد مخدر تفریحی مانند مت آمفتامین
• مسمومیت با ضدیخ (اتیلن گلیکول)

اختلالات مادرزادی و شرایط خاص:

• شنت پورتوسیستمیک (Portosystemic shunt) یک ناهنجاری مادرزادی در عروق خونی که خون را از کبد دور می زند
• گرمازدگی شدید (Heatstroke)

صرع اولیه در سگ ها (Idiopathic or Primary Epilepsy)

اگر تشنج های سگ تکرار شوند و پس از انجام بررسی های پزشکی کامل هیچ علت زمینه ای مشخصی یافت نشود، دامپزشکان معمولاً بیماری را با عنوان صرع اولیه یا صرع ایدیوپاتیک (Idiopathic Epilepsy) تشخیص می دهند.
یعنی: علت دقیق تشنج مشخص نیست.

صرع ایدیوپاتیک، شایع ترین علت تشنج در سگ های جوان است.

برخی علت های تشنج در مراحل مختلف زندگی شایع ترند:

• هیدروسفالی (تجمع مایع در مغز) و افت قند خون (هیپوگلیسمی) بیشتر در توله سگ ها دیده می شود.
• تومورهای مغزی یا سرطان مغز معمولاً در سگ های مسن تر مشاهده می شوند.

صرع اولیه معمولاً در چه سنی بروز می کند؟

سگ هایی که دچار صرع اولیه هستند، معمولاً اولین حمله تشنجی را بین سنین ۱ تا ۴ سالگی تجربه می کنند.

چرا برخی سگ ها به صرع اولیه مبتلا می شوند؟

علت دقیق آن کاملاً مشخص نیست اما به نظر می رسد ژنتیک نقش مهمی دارد. این احتمال مطرح است چون برخی نژادهای سگ بیشتر از سایرین در معرض خطر هستند.

نژادهایی که بیشتر در معرض صرع اولیه هستند:

• اشناوزرها (Schnauzers)
• بسِت هاوند (Basset Hounds)
• کولی ها (Collies)
• ژرمن شپردها (German Shepherds)
• بردر کولی ها (Border Collies)
• شپرد استرالیایی (Australian Shepherds)
• کیس هان (Keeshonden)
• بلژین تروورِن (Belgian Tervurens)
• بیگل ها (Beagles)
• برنیز مانتین داگ (Bernese Mountain Dogs)
• آیریش ستر (Irish Setters)
• سنت برناردها (Saint Bernards)
• پودل ها (Poodles)
• وایر فاکس تریر (Wire Fox Terriers)
• کوکر اسپانیل ها (Cocker Spaniels)
• لابرادور رتریور (Labrador Retrievers)
• گلدن رتریور (Golden Retrievers)

توجه: هر سگی ممکن است دچار تشنج شود اما نژادهای بالا احتمال بیشتری برای ابتلا به صرع اولیه دارند. اگر سگ شما از این نژادهاست و دچار علائم مشکوک به تشنج می شود، بهتر است بررسی های تخصصی و زودهنگام دامپزشکی انجام شود.

تشخیص تشنج در سگ ها

اگر سگ برای اولین بار دچار تشنج شده باشد، حتماً باید توسط دامپزشک معاینه شود. هدف از مراجعه، بررسی و یافتن هرگونه بیماری زمینه ای است که ممکن است باعث تشنج شده باشد.

روند تشخیص شامل مراحل زیر است:

1. بررسی دقیق سوابق پزشکی سگ (سابقه بیماری، داروها، تغذیه، سابقه خانوادگی و نژاد)
2. معاینه فیزیکی کامل
3. معاینه عصبی (نورولوژیک) برای بررسی عملکرد مغز و سیستم عصبی

در مرحله بعد معمولاً آزمایش های زیر انجام می شود:

• آزمایش خون کامل (CBC و بیوشیمی)
• آزمایش ادرار (Urinalysis)
• بررسی مدفوع برای انگل ها یا سموم احتمالی

اگر نتایج اولیه مشکوک باشد یا پاسخ قطعی حاصل نشود، ممکن است اقدامات تشخیصی پیشرفته تر توصیه شوند:

• آزمایش مایع مغزی-نخاعی (CSF Tap)
• تصویربرداری مغزی با MRI یا CT Scan برای بررسی تومورها، التهاب، یا ناهنجاری های ساختاری

درمان تشنج در سگ ها

هرگاه ممکن باشد، ابتدا علت اصلی تشنج درمان می شود (مثلاً کنترل بیماری کبد، افت قند خون، یا مسمومیت). اما اگر تشنج ها ادامه دار باشند یا تشخیص صرع اولیه (ایدیوپاتیک) مطرح باشد، دامپزشک احتمالاً داروهای ضدتشنج تجویز خواهد کرد.

چه زمانی دارو برای کنترل تشنج سگ تجویز می شود؟

دامپزشک زمانی دارو تجویز می کند که:

• تشنج ها بیش از یک بار در هر ۴ تا ۶ هفته رخ دهند
• مدت تشنج بیش از ۵ دقیقه باشد
• تشنج های خوشه ای (چندین تشنج پشت سر هم با فاصله کم) رخ دهد
• تشنج ها نیاز به بستری شدن پیدا کرده باشند

داروهای رایج برای کنترل تشنج در سگ ها

• فنوباربیتال (Phenobarbital)
• پتاسیم بروماید (Potassium Bromide)

این داروها از گزینه های اولیه و نسبتاً کم هزینه درمان هستند و به کاهش شدت و تعداد دفعات تشنج کمک می کنند.

توجه: داروهای ضدتشنج باید تحت نظارت دامپزشک و به صورت منظم مصرف شوند، زیرا قطع ناگهانی آن ها ممکن است باعث افزایش ناگهانی حملات تشنجی شود.

سوالات متداول

دلیل اصلی تشنج در سگ چیست؟

شایع ترین علت تشنج در سگ ها صرع ایدیوپاتیک است اما دلایل دیگری مانند مسمومیت، تومور مغزی، قند خون پایین، بیماری های کبدی، نارسایی کلیوی یا التهاب مغز نیز ممکن است عامل باشند.

آیا تشنج در سگ خطرناک است؟

بله، به ویژه اگر بیشتر از ۵ دقیقه طول بکشد یا به طور مکرر تکرار شود، خطر آسیب مغزی، نارسایی تنفسی یا حتی مرگ وجود دارد.

هنگام تشنج سگ چه باید کرد؟

باید سگ را از اشیای تیز و خطرناک دور کنید، به هیچ وجه دهانش را نگه ندارید، نور و صدا را کم کنید، زمان تشنج را ثبت کنید و پس از اتمام آن سریعاً با دامپزشک تماس بگیرید.

آیا درمانی برای تشنج سگ وجود دارد؟

درمان به علت بستگی دارد. در صورت صرع، داروهای ضدتشنج مثل فنوباربیتال یا ایمپکت استفاده می شود. در سایر موارد، درمان بیماری زمینه ای مانند نارسایی کبد یا مسمومیت لازم است.

چطور بفهمم تشنج سگ به صرع مربوط است یا نه؟

اگر تشنج ها بدون علت مشخص و به صورت مکرر در سنین ۶ ماه تا ۶ سال بروز کنند، احتمال صرع بالا است. تشخیص نهایی با معاینه و آزمایش های دامپزشکی ممکن است.

آیا تشنج در توله سگ هم ممکن است؟

بله، مخصوصاً به دلایلی مثل قند خون پایین (هیپوگلیسمی)، اختلالات مادرزادی یا عفونت هایی مانند دیستمپر ویروسی.

آیا امکان دارد سگ فقط یک بار تشنج کند؟

در برخی موارد مثل واکنش موقتی به سموم یا ضربه، ممکن است فقط یک بار تشنج رخ دهد. با این حال بررسی پزشکی ضروری است.

رژیم غذایی می تواند در کنترل تشنج سگ مؤثر باشد؟

رژیم های خاص مانند رژیم کتوژنیک یا تغذیه با پروتئین کنترل شده ممکن است دفعات تشنج را کاهش دهد، البته با تأیید دامپزشک.

چه آزمایش هایی برای تشخیص علت تشنج لازم است؟

آزمایش خون کامل، تست عملکرد کبد و کلیه، قند خون، اسکن MRI، سی تی اسکن و در موارد خاص آنالیز مایع مغزی-نخاعی برای تشخیص دقیق ضروری هستند.

تشنج سگ می تواند به انسان آسیب برساند؟

نه مستقیماً، اما اگر در حین تشنج سعی در باز کردن دهان سگ یا گرفتن سرش داشته باشید، ممکن است به طور غیرارادی گاز بگیرد. بهتر است فقط محیط اطرافش را ایمن کنید.